Otomobil montaj bandları

Oca 232014
 
Modern Otomobil Üretim Bandında Robotlar

Bugün ihtiyaç duyulan şeylere ulaşmak oldukça kolaydır. Kolaylıkla aracınıza atlayıp en yakın alışveriş merkezine giderek çok kısa bir sürede ihtiyaç duyduğunuz şeyi alabilirsiniz. Satın aldığınız ürünlerin nasıl üretildiğini düşünmeniz için pek de bir neden yoktur. Tabi meraklı biri değilseniz.

Bir fabrikada çalışıyor olsanız dahi, fabrikada üretilen ürünlerin üretim aşamasının tamamını anlamanız zordur. Bunun nedeni günümüzde pek çok fabrikanın montaj veya üretim bantlarını kullanmasıdır. Bu bantlarda işçiler nihai ürünün sadece bir parçasını üretir veya montajını yapar. Pek çok nedenden dolayı işçiler günlerce hatta yıllarca bandın aynı bölümünde çalışmaktadır. Bu nedenle sadece bandın çalıştıkları bölümündeki üretim veya montaj işlemlerini iyi bilen işçiler, üretim faaliyetlerinin tamamında neler olup bittiğini bilmeleri mümkün olmaz.

Üretim bandında imal edilen en ilginç ve karmaşık ürünlerden biri de otomobiller ve kamyonlardır. Otomotivde üretim bantları otomotiv endüstrisinde bir devrim yaratmıştır. Bant sayesinde üretim sürecinin verimliliği büyük oranda artmıştır. Bu verimlilik artışı sayesinde üretim maliyetleri düşmüş, düşen üretim maliyetleri ise otomobillerin satış fiyatlarının düşmesini mümkün kılmıştır. Bu sayede de çok daha fazla sayıda insan otomobil alma imkanına kavuşmuş ve otomotiv pazarı genişlemiştir. Otomotiv endüstrisinin büyümesini sağlayan pazar genişlemesi ise yeni fabrikaların kurulmasına yol açmış, yeni iş sahaları ortaya çıkmıştır. İşgücüne artan talep ise köyden kente göçün nedenlerinden biri olmuştur. Böylelikle sanayileşen ülkelerde ekonominin temeli tarımdan sanayiye doğru kaymıştır.

Tüm üretim bantlarının ilgi çekici olmasına rağmen bu yazıda otomotiv üretim bantları incelenecektir. Bir otomobil üretim bandının arkasındaki temel ilkeleri ve bunlara bağlı işleri göreceğiz. Aynı zamanda üretim hattındaki son gelişmeler ve yeniliklerden söz edeceğiz.

ÜRETİM BANDLARI

Üretim bantları 19’uncu yüzyılda ortaya çıkmış gibi görünse de, aslında geçmişi daha eskilere dayanmaktadır. Temel olarak bir üretim bandı işin bölümlere ayrılmasıdır. İşin bölümlere ayrılmasıyla her çalışan başlangıçtan bitişe kadar işin tamamını yapmak yerine, işin küçük bir bölümünü yapar. Bu küçük iş parçaları bir araya geldiğinde ise imalat süreci tamamlanmış olur.

Elbette evlerde ve çiftliklerde çalışan insanlar da çeşitli işlere göre bölünmüştür. Ancak insanlık tarihinde, eğer bir iş yapılacaksa, genellikle bir kişi başlayıp bitirmiştir. Yetenekli ustalar tek bir üründe uzmanlaşmışlardır. Usta çırak ilişkisiyle aynı işte diğer kişileri yetiştirmişlerdir. Demirciler, nalbantlar vb. geçmişte yer alan pek çok iş kolu buna örnek olarak verilebilir.

Bu sistemin en büyük sorunu üretim sürecinin çok zaman almasıdır. Aynı zamanda iş kolunda yeni insanların yetiştirilmesi uzun yıllar alabilmektedir. Üretim sürecinin zor ve uzun zaman alıyor olması ve sayıca az miktarda imalat yapılması nedeniyle üretilen ürünlerin fiyatı da yüksek olmaktadır. Ustalar işin tamamında değil de belli bir bölümünde uzmanlaşır ve işin uzmanlaştığı bölümünü yaparsa imalat sürecinin hızlandığı görülmüştür. İnsanlar halen evlerde yarı uzmanlık gerektiren işler yapmaktadırlar.

Ancak iş halen önemli ölçüde ustalaşma gerektirmekte ve üretim süreci zaman almaktadır. Ancak daha mekanize yöntemlerle işin çok daha hızlı olabileceği keşfedilmiştir. Aynı zamanda makineleşme ile çaışanların eskisi kadar ustalaşmış olmasına ihtiyaç da kalmamıştır. Örnek olarak bir kumaşı doğru ölçülerde kesmeyi başarabilen bir ustanın yapabileceği işi, kumaşı makineye yükleyebilen bir işçi yapabilir hale gelmiştir. Üretim daha hızlı, çalışanlar daha az eğitimli ve elbette imalat maliyeti de daha düşüktür. Makinelerin imalat sürecine katılmasıyla birlikte otomobillerin de dahil olduğu çok çeşitli ürünlerin seri üretimi mümkün hale gelmiştir.

OTOMOTİVDE İLK ÜRETİM BANDLARI

Eski bir montaj bandı - Bently

Eski bir montaj bandı – Bently

İlk olarak büyük miktarda üretimi at arabası üreticileri gerçekleştirmiştir. İlk otomobil üreticileri imalatçılardan aldıkları motoru modifiye ettikleri bir at arabasına yerleştirmişlerdir. Pek çok açıdan, bu üreticiler uzmanlaşmış ustalar çalıştırarak her müşteri için farklı araçlar üretmişlerdir. Müşterilerin satın alacaklar at arabasının iç ve dış tasarımı hakkındaki istekleri tasarımda ve üretimde belirleyici olmuştur.

Ancak at arabası üreticileri, tasarımlarında ve parçalarda standartlaşmaya giderlerse daha hızlı üretim yapabileceklerini kısa sürede anlamışlardır. Her araç için özel parçalar üretmek yerine, bileşenler kalıplar ve makineler kullanılarak üretilebilir. İşçiler üretilen parçaların montajını yaparak imalatı tamamlayabilir.

Ransom Eli Olds

Ransom Eli Olds

Pek çok kişi otomobil üretim bandını Henry Ford’un bulduğunu düşünse de aslında Ransom Eli Olds’un icadıdır. Olds hayatının büyük bir bölümünü otomobiller üzerine çalışarak geçirdi. 1880-1890’larda buhar gücüyle çalışan otomobiller üzerine çalıştı. Olds’un montaj hattı onun Amerikan otomotiv sektöründe ilk seri imalatçı olmasını sağladı ve Amerikan Otomobil pazarını 1901-1904 yıllarında ele geçirdi.

Henry Ford

Henry Ford

Çoğu insanın üretim bandının Henry Ford’un icadı olduğunu düşünmesinin nedeni, Ford’un bu fikri alıp geliştirmesidir. Ford’un montaj hattı aslında bir kesimhanenin parçalama hattını temel alır. Olds’un montaj hattı ilk olsa da, Henry Ford’un montaj hattı aynı fikir üzerine kurulmuştu ve çok daha verimliyidi. Ford’un bandında her işçinin belli özel bir vazifesi vardı. Her vazife bir üretim istasyonuydu. Bir araba istasyona geldiğinde işçi görevini yapıyor ve bunu istasyona araç gelmeye devam ettiği sürece durmaksızın tekrarlıyordu. Her işçi aynı anda kendi istasyonundaki tek bir araç üzerinde çalışıyordu ve böylece aynı anda bütün band boyunca çok sayıda aracın imalatı devam edebiliyordu. Ford’un fabrikasında Ford Model T’nin üretimi başlangıcından sonuna kadar sadece 93 dakika alıyordu. Gerçekten de her 3 dakikada bir araç üretimi tamamlanmış olarak üretim bandından çıkıyordu.

Ford Model T

Ford Model T

İşçilere üretim bandındaki her araç üzerinde tek bir vazife vermek imalat sürecinin verimliliğini, araçların maliyetini düşürdü. Bu sayede otomobillerin fiyatları dikkate değer şekilde düştü. Bu sayede eskiden araç alamayan çok sayıda insan için otomobil sahibi olmak mümkün hale geldi.

MODERN OTOMOBİL ÜRETİM BANDLARI

Modern otomotiv üretim bandları incelendiğine uzun yıllar önce Henry Ford’un sisteminin temede çok da değişime uğramadığı görülür. Otomobiller halen farklı istasyonlarda işçilerin önüne gelir ve işçiler her istasyonda o istasyona özel işlemi gerçekleştirirler. İstasyonda işi biten araçlar banddaki yolculuklarına devam ederler. Bandın sonunda ise ortaya kullanıma hazır yeni araçlar olarak karşımıza çıkarlar.

Modern üretim hatlarında montajı yapılan pek çok parça aynı yerde üretilmezler. Onun yerine firmalar bu parçaları farklı firmalardan –tedarikçiler- satın alırlar. Ancak otomobil üreticilerinin kendi parçalarını ürettiği fabrikaları da vardır.

Otomobil üretim bandlarının temel gereksinimlerinden biri ürünlerin standartlaşmasıdır. Bir zamanlar Henry Ford’un Model T için dediği gibi “Siyah olduğu sürece istediğiniz her rengi seçebilirsiniz.”. Ford burada üretim bandı ile ilgili önemli bir noktayı işaret ediyor. Üretim bandındaki her bölüm birbirine bağlı olduğundan birini değiştirmeniz hepsini değişmesi anlamına gelir. Bu da çok verimli olan bir sistemin yavaşlaması anlamına gelecektir.

Günümüzde otomobil üreticileri piyasaya pek çok model sunmak zorundadır. Üretim bandına bağlı olunduğundan bu işleri zorlaştırmaktadır. Bu zorlukları aşmak için üreticiler platform paylaşımı denilen bir yöntem geliştirmişlerdir. Bu sayede bir firma otomobiller için ortak parçalar tasarlar. Bu sayede firmalar tasarruf eder, üretim kolaylaşır ve müşterilerin isteklerine uyulmuş olur. Platform paylaşımı nedeniye Chevy Silverado ve Chefy Tahoe benzer görünmekte ve benzer özelliklere sahip olmaktadır. Çünkü pek çok ortak parçaya sahiptirler. Aslında, Tahoe ve Silverado gibi, Chevy Avalanche, GMC Yukon ve Sierra, Cadillac Escalade ve Hummer H2 ortak parçalara sahiptirler ve böylece GM müşterilerine istedikleri araçları sağlayabilmektedir.

OTOMOBİL ÜRETİM BANDLARINDA SON YENİLİKLER

Modern Otomobil Üretim Bandında Robotlar

Modern Otomobil Üretim Bandında Robotlar

Her ne kadar otomobil üretim bandlarının temel prensipleri aynı kalsa da son yenilikler ile işler biraz değişmiştir. Üretim tezgahlarının ve kullanılan araçların makineleşmesi üretimde bir devrim yaratmıştı, ve şimdi yeni bir devrim gerçekleşiyor denilebilir. İnsanların yaptığı pek çok işi robotlar üstlenmiş durumda. Üretim hatları sürekli tekrarlanan işlemler bulunduğundan, insanların yaptığı işleri robotların yapması kolaylaştı. Aynı zamanda yorulmak bilmeyen, fazla mesai ücreti istemeyen, hata oranı neredeyse sıfıra yakın olan robotlar pek çok nedenden dolayı daha düşük maliyet de sağlıyordu.

Filmlerde veya fotoğraflarda kirli fabrikalarda yağ, kir ve pas içinde işçilerin üretim otomobil ürettiğini görmüşsünüzdür. Ancak modern otomobil fabrikalarında üretim hattı temiz, ferah ve açık bir mimariye sahiptir. Almanya’nın Leipzig şehrindeki BMW montaj hattı buna en güzel örneklerden biridir. Montaj hattı camlarla oluşturulmuş bir labirent gibidir. Bu sayede çalışan herkes bir bakışta üretim hattının tamamını görebilir.

ALTERNATİF OTOMOBİL ÜRETİM BANDLARI

Otomotiv firmalarının karşı karşı kaldığı en önemli problemlerden biri de çalışanların mutlu olması ve yaptıkları işe olan ilgilerinin sürekliliğinin sağlanmasıdır. Yaptığı işe yabancılaşma üretim bandlarında çalışanlar arasında oldukça yaygındır. Çünkü çalışanların görevleri sıkıcı ve sürekli tekrarlanan bir niteliğe sahiptir.
Toyota’nın üretim ve montaj hattı insanların bu sorunların üstesinden gelmesine yardımcı olmaktadır. Bandda hareket eden araçlar eğlenceli şarkılar çalmaktadır. Üretim bandının durmasının maliyeti çok yüksek olmasına rağmen, firma çalışanların bir hata gördüğünde bandı durdurarak hatayı gidermeye özendirmektedir. Çalışanlar birlikte egzersiz yapmakta, çalışanlara sürekli olarak yatırım yapılmata ve ödüller verilmektedir. Toyota’nın bu uygulamalarının başarısını gören diğer firmalar da benzer yöntemleri benimsediler.

Bazı otomotiv firmaları üretim bandı uygulamasını hiçbir zaman benimsememişler ve uygulamamışlardır. Bu firmaların ürünleri tamamen el emeği ile üretimidir. Aston Martin ve Ferrari gibi çok yüksek fiyatlı otomobiller üreten bazı firmalar tamamen müşterilerinin istekleri doğrultusunda belli ölçülerde modeller üzerinde değişiklik yaparak araçlarını el emeği ile üretmektedir. Bazı durumlar ana kalıplar ve model müşteri istekleri doğrultusunda özel olarak değiştirilebilmektedir.

Bazı otomobil üreticileri de bu iki tekniğin bir karışımını kullanmaktadır. Örnek olarak Chevrolet Corvette verilebilir. Corvette el yapımı bir motora sahiptir. Ancak aracın diğer parçalarının tamamına yakını fabrikalarda üretilmektedir.